Ngày 09/10/2026, tôi vinh dự tham gia và chia sẻ tại tọa đàm “AI dạy hiệu suất, ai dạy làm người?” do Báo Tiền Phong phối hợp cùng Trường Đại học Giao thông vận tải TP.HCM (UTH) tổ chức. Sự kiện đã quy tụ nhiều chuyên gia công nghệ, nhà giáo dục, chuyên gia tâm lý cùng đông đảo sinh viên để cùng mổ xẻ một vấn đề đang định hình lại tương lai giáo dục và thị trường lao động: ranh giới giữa việc tận dụng trí tuệ nhân tạo (AI) làm trợ thủ và sự lệ thuộc nguy hiểm vào công nghệ.
Khi sự tiện lợi tạo ra “ảo tưởng năng lực”
Mở đầu chương trình, nhà báo Lý Thành Tâm – Ủy viên Ban Biên tập, Trưởng Văn phòng đại diện Báo Tiền Phong tại TP.HCM đã đặt ra một trăn trở rất thực tế: Khi các bài tập, đoạn mã lập trình hay bài báo cáo có thể hoàn thành chỉ bằng vài câu lệnh trong tích tắc, làm sao nhà trường phân biệt được kết quả do sinh viên thực sự thấu hiểu với sản phẩm được tạo ra hoàn toàn từ công cụ?
Thực tế tại tọa đàm cho thấy một con số đáng suy ngẫm: có đến 89% sinh viên Việt Nam sử dụng AI trong học tập, nhưng chỉ khoảng một phần tư trong số đó từng được hướng dẫn cách sử dụng đúng bài bản. Sự bùng nổ này giúp người trẻ tiết kiệm thời gian, tăng hiệu suất, nhưng đồng thời đẩy không ít sinh viên vào trạng thái “ảo tưởng năng lực”. Chỉ cần tạo ra một sản phẩm đẹp mắt hay chạy được đoạn code nhờ AI, nhiều bạn dễ lầm tưởng rằng bản thân đã giỏi, để rồi lúng túng ngay khi không có sự hỗ trợ của công cụ.
Góc nhìn từ doanh nghiệp: Biết gõ prompt chưa đủ để tạo ra giá trị
Chia sẻ từ góc độ người trực tiếp vận hành doanh nghiệp, tôi đã nhấn mạnh một thực tế tuyển dụng:
Doanh nghiệp trả lương để nhận được kết quả cuối cùng và hiệu quả công việc thực tế, chứ không phải chỉ để nhân viên biết sử dụng công cụ.
AI có thể giúp rút ngắn thời gian hoàn thành một nhiệm vụ từ 4 giờ xuống còn 2 giờ, nhưng để đạt được giá trị đó, người lao động bắt buộc phải có kiến thức nền tảng vững chắc, tư duy phản biện và khả năng kiểm chứng thông tin. Nếu sinh viên chỉ quen sao chép đáp án có sẵn, bỏ qua quá trình tư duy, thử sai và tự tháo gỡ vấn đề, các bạn sẽ đánh mất đi năng lực cốt lõi của chính mình.
Lắng nghe các góc nhìn đa chiều từ chuyên gia
Cũng trong khuôn khổ tọa đàm, các diễn giả đã mang đến những góc nhìn sâu sắc để định hướng cách tiếp cận công nghệ:
TS Trần Thế Vinh (Phụ trách ngành Khoa học dữ liệu, UTH) nhìn nhận AI như một “bộ não bổ trợ” đắc lực. Tuy nhiên, ông lưu ý rằng người dùng không thể mặc định AI luôn đúng do mô hình hoạt động dựa trên dự đoán dữ liệu. Người học cần biết cách đặt những câu hỏi đi sâu vào bản chất như “Vì sao lại như vậy?” hay “Làm thế nào để thực hiện?” để làm chủ công nghệ thay vì để công nghệ dẫn dắt.
ThS, NCS Chế Dạ Thảo (Chuyên gia tâm lý giáo dục) nhấn mạnh tầm quan trọng của trách nhiệm cá nhân. Công nghệ có thể giúp chúng ta đi nhanh hơn, nhưng bản lĩnh, khả năng lựa chọn và sự dũng cảm chịu trách nhiệm với quyết định của chính mình mới là những phẩm chất cần được rèn giũa qua từng thử thách thực tế trong suốt quá trình học tập.
Xem chi tiết tại: Giảng viên phát hiện điều đáng lo khi sinh viên dùng AI làm bài
Lời kết
Khép lại buổi tọa đàm, điều đọng lại trong tôi không chỉ là bức tranh toàn cảnh về làn sóng AI trong giáo dục, mà còn là lời nhắc nhở đối với mỗi người trẻ: AI có thể giúp con người làm việc nhanh hơn, nhưng giáo dục và tư duy độc lập mới là chìa khóa giúp con người suy nghĩ sâu hơn và đi xa hơn. Hy vọng rằng những tọa đàm thiết thực như thế này sẽ tiếp tục lan tỏa, giúp nhà trường, doanh nghiệp và người học tìm ra tiếng nói chung trong hành trình xây dựng một thế hệ nhân sự số không chỉ giỏi hiệu suất mà còn vững vàng về bản lĩnh và trí tuệ.
