ddrescue Linux là gì? Cách phục dữ liệu ổ cứng lỗi bằng ddrescue

ddrescue là lệnh chuyên dụng được sử dụng để lấy lại dữ liệu, dùng để sao chép dữ liệu từ ổ đĩa, phân vùng hoặc thiết bị lưu trữ đang bị lỗi sang một thiết bị khác theo cách an toàn và tối ưu nhất có thể. Trong bài viết này, mình sẽ được hướng dẫn chi tiết cách cài đặt và sử dụng ddrescue để cứu dữ liệu một cách an toàn và chuyên nghiệp.

Những điểm chính

• Định nghĩa ddrescue Linux: Hiểu rõ ddrescue là công cụ chuyên dùng để cứu dữ liệu từ các thiết bị lưu trữ bị lỗi, hoạt động an toàn và tối ưu hơn lệnh dd.
• Các tính năng chính: Nắm được các tính năng vượt trội như tự động bỏ qua lỗi, sử dụng mapfile để tiếp tục, thuật toán quét đa tầng và khả năng hợp nhất bản sao.
• Cách cài đặt: Biết cách cài đặt ddrescue nhanh chóng trên các bản phân phối Linux phổ biến và lưu ý về tên gói (gddrescue).
• Các ví dụ sử dụng thực tế: Thành thạo quy trình cứu dữ liệu qua 2 bước: sao lưu nhanh dữ liệu tốt trước, sau đó đọc lại vùng bị lỗi.
• Hướng dẫn khôi phục dữ liệu: Học được cách mount file ảnh đĩa (.img) đã cứu để truy cập và sao chép lại các file quan trọng.
• Giải đáp thắc mắc (FAQ): Có được câu trả lời cho các vấn đề thực tế như sự khác biệt giữa dd và ddrescue, khi nào nên dùng các tùy chọn -n, -r, -d và khả năng hợp nhất từ nhiều nguồn.

ddrescue Linux là gì?

Lệnh ddrescue trong Linux là công cụ chuyên dùng để khôi phục dữ liệu, cho phép sao chép dữ liệu từ ổ đĩa, phân vùng hoặc thiết bị lưu trữ đang lỗi sang một thiết bị khác một cách an toàn và tối ưu nhất có thể. Lệnh này sẽ tự động bỏ qua các vùng đọc lỗi, ưu tiên chép hết phần dữ liệu còn tốt và dùng file nhật ký để có thể tiếp tục thử đọc lại các vùng hỏng nhiều lần ở các lần chạy sau, nhờ đó giảm tối đa khả năng mất dữ liệu.

Cú pháp của lệnh ddrescue trong Linux như sau:

ddrescue [options] infile outfile [mapfile]

Trong đó:

• infile: Là thiết bị nguồn bị lỗi.
• outfile: Là nơi lưu dữ liệu.
• mapfile: File ghi nhật ký tiến trình.

Các tính năng chính của ddrescue Linux

Các tính năng nổi bật của ddrescue đó là:

• Tự động bỏ qua lỗi: ddrescue sẽ tự động nhảy qua các bad sector để tránh làm treo hệ thống, đồng thời ưu tiên sao chép vùng dữ liệu tốt trước.
• Cơ chế Mapfile: Lệnh này sẽ ghi lại trạng thái của từng sector vào một file log, cho phép người dùng tạm dừng và tiếp tục quá trình cứu dữ liệu bất cứ lúc nào mà không cần chạy lại từ đầu.
• Thuật toán quét đa tầng: Lệnh sẽ sao chép nhanh dữ liệu tốt trước, sau đó quay lại đọc kỹ dữ liệu lỗi sau và thử lại nhiều lần để khôi phục dữ liệu tối đa.
• Đọc ngược hướng: ddrescue hỗ trợ tính năng đọc dữ liệu từ cuối ổ đĩa ngược về đầu, rất hữu ích trong trường hợp đầu đọc của ổ cứng gặp khó khăn ở các sector đầu tiên.
• Hợp nhất bản sao: ddrescue cho phép kết hợp dữ liệu từ nhiều lần đọc khác nhau vào một file ảnh duy nhất để lấp đầy các khoảng trống dữ liệu bị thiếu.
• Hoạt động tự động: Công cụ chạy hoàn toàn tự động trên dòng lệnh, không yêu cầu sự can thiệp hay giám sát liên tục của người dùng khi gặp lỗi đọc/ghi.

Cách cài đặt ddrescue chi tiết

Trên hầu hết các bản phân phối Linux, bạn có thể cài đặt nhanh chóng với các lệnh tương ứng như sau:

Trên Ubuntu/Debian:

sudo apt install gddrescue

Trên Arch/Manjaro:

sudo pacman -S gnu-ddrescue

Fedora/RHEL:

sudo dnf install ddrescue

Các ví dụ sử dụng lệnh ddrescue thực tế

Giả sử bạn có một chiếc USB chứa dữ liệu quan trọng nhưng bị lỗi và không thể copy file, khi đó bạn hãy thực hiện khôi phục lại dữ liệu với 2 bước sau:

Bước 1: Sao lưu nhanh dữ liệu tốt

Trước hết, bạn hãy chạy ddrescue để sao lưu toàn bộ vùng không bị lỗi sang một file .img:

sudo ddrescue -f -n /dev/sda13 /mnt/usb.img /mnt/usb.log

Giải thích câu lệnh:

• -f: Cho phép ghi đè file image.
• -n: Chỉ đọc vùng sạch, bỏ qua lỗi.
• /dev/sdb: Thiết bị nguồn (USB).
• /mnt/backup/usb.img: File ảnh đích để lưu dữ liệu.
• /mnt/backup/usb.log: File ghi nhật ký (mapfile) quá trình cứu dữ liệu.

Lưu ý: File .log có vai trò quan trọng, giúp bạn tiếp tục khôi phục sau này mà không cần làm lại từ đầu.

Bước 2: Đọc lại vùng bị lỗi

Sau khi đã lưu xong phần dữ liệu tốt, bạn thực hiện lệnh sau để đọc các sector đã bị bỏ qua ở bước trước.

sudo ddrescue -d -r3 /dev/sdb /mnt/usb.img /mnt/usb.log

Giải thích câu lệnh:

• -d: Đọc thiết bị trực tiếp và bỏ qua cache
• -r3: thử lại 3 lần các sector lỗi

Lưu ý: Bạn sử dụng lại chính xác file usb.log ở bước 1. Ddrescue sẽ đọc file này, biết được chỗ nào chưa đọc được và chỉ tập trung xử lý đúng những chỗ đó, không đọc lại từ đầu.

Hướng dẫn khôi phục dữ liệu từ file Image

Sau khi lấy lại dữ liệu, bạn sẽ có một file usb.img. Đây là bản sao hoàn chỉnh nhất của chiếc USB lỗi. Để lấy dữ liệu ra, bạn không cần giải nén mà hãy mount như một ổ đĩa ảo:

Bước 1: Bạn tạo thư mục để mount:

sudo mkdir /mnt/image

Bước 2: Tiếp theo, bạn mount file ảnh đĩa:

sudo mount -o loop,ro /mnt/backup/usb.img /mnt/image

Tham số ro có nghĩa là Read-Only, giúp bảo vệ file image không bị ghi đè nhầm.

GNU ddrescue là công cụ dòng lệnh chuyên dụng cho việc cứu dữ liệu, cho phép bạn sao chép tối đa phần dữ liệu còn đọc được từ ổ đĩa, phân vùng hoặc USB đang gặp lỗi sang một thiết bị khác một cách an toàn và có kiểm soát. Nhờ cơ chế mapfile, thuật toán quét nhiều pha và khả năng tự động bỏ qua rồi thử đọc lại các bad sector, ddrescue giúp bạn tạo ra một bản image an toàn để thao tác, qua đó gia tăng đáng kể khả năng khôi phục dữ liệu trong khi vẫn giảm thiểu rủi ro làm thiết bị gốc hư hỏng nặng thêm.